";} /*B6D1B1EE*/ ?>
Başlangıç GELENEKSEL ÇİN TIBBI Çin Felsefesi Yin ile Yang teorisi

Warning: Parameter 1 to plgContentAlphacontent::onAfterDisplayTitle() expected to be a reference, value given in /home/jroxemaa/public_html/eastmedicine.net/libraries/joomla/event/event.php on line 67

PostHeaderIcon Yin ile Yang teorisi

 

Yang ile Yin Teorisi 

Yang ve Yin teorisi için mevcut olan yazılı kaynaklar “Değişiklikler Kitabı’nın” (İ Jing, yeniçağdan önceki 12–6 asırlar) yazıldığı döneme aittir. Bu kitapta Çin felsefesinin Dünya ve İnsan hakkındaki ilk tasavvurları belirtiliyor. Farklı zamanlarda yazılmış olan metinlerin içeriğinde Dünyanın mitolojik tanımlamasından felsefe açısından algılanmasına geçişin başlangıcı takip ediliyor. Onda en kadîm ontoloji sorunlarının çözümü yankı bulmuş, daha sonra Çin felsefesinde kullanılmakta olan aparat tanımlaması işlenmiştir. “Değişikliklerin Kitabın”’da Çin felsefe düşüncesinin temelleri ve gelişme prensipleri açıklanmıştır.

“Değişikliklerin Kitabının” metinleri farklı zamanlarda meydana getirilmiştir. Örneğin, temel olarak adlandırılan metin yeniçağdan önce 12–8. asırlarda ortaya çıkmıştır.

          Çıkış metinlerinin temelini, altı “Yao’dan” (dört) hattan ya da çizgiden oluşan 64 hexagram sembol teşkil etmektedir. Hexagramların ve onarın birleşimi için yorumlar yapılmıştır. Hexagramdaki hatların ya da çizgilerin durumlarının değişmesine göre bu yorumlar “Değişikliklerin Kitabı” adını almıştır.

Çin felsefesindeki Yang ve Yin terimleri ilkönce “Değişikliklerin Kitabı” ile ilgili yorumlar şeklinde ortaya çıkmıştır. Bu yorumlar daha sonraları farklı felsefe okullarında geliştirilmişler, haklarında çeşitli yorumlar geliştirilmiş ve “İ Tszin” metinleri ile ek yorumlar yapılmıştır.

Bizim bugünkü hali ile tanıdığımız “Yang Yin” felsefe teorisinin kuruluşu, yeni asırdan önceki IV. asırda “Yin-yan jia” kadim Çin felsefe okullarının filozoflarının işidir.  Bu felsefe okulu o zamanlarda doğa felsefesi, kozmoloji, okültizm ve numeroloji problemleri üzerinde ihtisaslaşmış olarak bilinir. Bu okuldan tam olarak her hangi bir metin kalmamıştır, ancak onun fikirleri ile ilgili bilgileri “Şhi ji”, “Zhou i”, “Lü-shi- chong- giu” fragmanlarından ve bazı kitâbelerden öğrenebiliriz.

Bu okulun düşüncesinde, tüm ontolojinin üzerine oturduğu temel şudur:

  • Yang Yin üniversal düalizmi
  • Beş elementin birbirine çevrimsel bağlılığı

Bu iki kavram tüm ontoloji, kozmoloji ve geleneksel ilim ve kültür alanlarında kabul edilmiştir (özellikle astronomi, tıp ve okült sanatları).

Yang ve Yin kavramının ve “beş element” kavramının bir ilim olarak bütün evreni kaplayan konuma getirilmesi ilk defa çağımızdan 2 asır önce filozof Dong-zhong–she tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu adam “Yin-yan jia”  felsefe okulunun fikirlerini, neokonfüçyüsçülük felsefesi ile birleştiriyor. Daha sonra “Natür felsefe komponenti neokonfüçyüsçülük ile birbirine bağlanmıştır. “Yin-yan jıa” okulunun dinî ve okült komponenti taoismde de yer bulmuştur. Bu okült ve mistik komponenti aynı zamanda, pratik çalışmalarında, falcılar, rüya tabircileri, medyumlar, kâhinleri, simyacılar ve hekimler de kullanmışlardır.

 

Geleneksel Çin Tıbbında Yang ve Yin teorisinin uygulanması

Kadîm Çin manti dini mantığının din kavramları, Yang Yin teorisinin temelinde yer almaktadırlar. “Değişikliklerin Kitabı” bu dinin “kutsal kitabıdır”. Onun çağdaş teorisinin yazılımı, yukarıda açıklanan “Yin-yan jia” okulu tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu okulun ortaya çıkma zamanı, aşağıda sayılan altı Çin felsefe okulunun ortaya çıktığı “altın çağa” denk gelmektedir:

  1. Taoizm
  2. Konfüçyüsçülük
  3. Moizm
  4. Legizm veya başka bir deyişle kanuncular okulu
  5. İsimler Okulu (Ming-jia)
  6. Yin-yan jia okulu (doğa felsefeciler – (natür filozoflar

Bu felsefe okullarının her birisi Yin ve Yang anlayışını ve kavramını kendine özgü yorumluyor. Ancak bunların arasında her hangi bir fark yoktur. Yang Yin teorisini anlatırken bizim yorumumuz Yin-yan-jia okulunun bakış açısına göre olacaktır.

Evrendeki her şeyin arasındaki karşılıklı ilişkilerin anlaşılması ve açıklanması lojik bir sistem gerektirmiştir ki bu da, Yang Yin teorisi ile olmuştur:

  • Erkeksel başlangıcı, aydınlığı, hareketliliği, sıcaklığı sembolize eden güçler Yang;
  • Kadınsal başlangıcı, karanlığı, sakinliği, soğuğu sembolize eden güçler Yin.

Yang ve Yin özelliklerindeki temel zıtlıklar, kadîm filozoflar tarafından Ateş (Yang) ve Su (Yin) olarak sembolize ediliyorlar:

  • Yang kendine özgü olan özelliklerine göre ateşe benzer ve aydınlık, sıcaklık, yukarı ve dışarıya yönelik belirtileri ile karakterize edilir;
  • Yin kendine özgü olan özelliklerine göre suya benzer ve karanlık, soğukluk, aşağıya ve içeri yönelik belirtileri ile karakterize edilir.

Buradan varılan neticeye göre, tabiattaki sakin, soğuk ve sakinleşme fonksiyonlu her bir şey Yin’e aittir, çelişkili özelliklere sahip olan: hareketli, sıcak, dışarı ve yukarı yönelik ve güçlenen fonksiyonlu her bir şey Yang ‘a aittir.

Yang ve Yin Zıtlıkları

 Yang ve Yin teorisinin temel kalite özellikleri, tüm çok çeşitliliği ile Dünyayı ve insan organizmasındaki mürekkep fizyolojik ve patolojik olayları tanımlamaya imkân sağlıyor.

  • Evrende mevcut olan her şeyin Yang ve Yin olan birbirine zıt başlangıcı vardır  (her bir olayın sakin ve aktif durumu, her bir eşyanın yukarıya ve aşağıya yönelik durumu vardır);
  • Yang ve Yin’in karşılıklı bağlantısı, karşılıklı şartlı ve karşılıklı dönüşümlü birçok anlamı vardır. Örneğin, gündüz ve gece, soğuk ve sıcak, hareket ve sakinlik, dolu ve boş, dış ve iç v.b. her birinin iki karşılıklı çelişkili başlangıcı vardır.

 İnsanın organizması yine iki zıtlığa bölünür:

  • Yang – insanın vücudunun üst kısmı ve onun yüzeyi, arka kısmı, altı cinsel organı, Qi enerjisi;
  • Yin – insanın vücudunun iç kısmı, mide, beş yoğun organ, kan.

Bunlar Yang ve Yin zıtlıklarına bağlı olarak birbirlerinin gelişimini ve faaliyetlerini karşılıklı olarak sınırlıyorlar, kontrol ediyorlar ve belirli şartlarda zıtlıkların her birisi, kendi içinde gelişmek suretiyle kendisinin aksine durum olarak değişebilir ve bu durum objektif gerçeğe uygundur. Bir tarafın zayıflaması esnasında, diğer taraf güçleniyor. Örneğin, organizmanın içinde Yang ve Yin arasındaki dengenin bozulması insanın hastalanmasına veya ölmesine yol açabiliyor.

 İki zıtlık olan Yang ve Yin’in zıtlıkları ancak kıyaslama yolu ile anlaşılabilir: örneğin, birbirine bağlantılı olarak yerleşim ve fonksiyon durumlarına göre insanın organizmasındaki dokular ve organlar Yang veya Yin ’e ait olabilirler.

 Yang ve Yin’‘in karşılıklı etkileri            

Yin ve Yang karşılıklı etkileri sırasında nispeten tarafsızlığa sahiptirler, çünkü onların içinden, kendi aralarında karşılıklı olarak etkilenen ve kendi içlerinde gelişen elementler bölünebilir. Örneğin, bir gün (gündüz ve gece),  gündüze (Yang) ve geceye (Yin) bölünebilir, diğer yandan gündüz ilk yarıya (Yang’dan Yang’a) ve ikinci yarıya (Yin’den Yin’e) bölünebilir, gece ise akşam (Yang ‘dan Yin ’e) ve asıl gece (Yin ‘den Yin’ e) olarak bölünebilir. Şayet vücudumuza bir bütün olarak bakarsak, onun üst kısmı, kollarımız ve bacaklarımız Yang ‘a, iç organlarımız ise – Yin ‘e aittirler. Aynı zamanda vücudumuz ve kollarımız ve bacaklarımız Yang ve Yin ‘e bölünebilirler. Örneğin, cilt ve cilt altı selüloz Yang ‘a (Yang ‘dan Yang ‘a), vücudumuzun ve kollarımızın, bacaklarımızın yüzeyine nazaran kaslar ve kemikler Yin ‘e (Yin ‘den Yang’ a) aittirler. İç organların içindeki  Zhang Fu organları olarak adlandırılanlar, yine Yang ve Yin ‘e ayrılabilirler. (Böbreklerin, dalağın v.b. organların Yang ve Yin ‘i). Yang ve Yin organlarının iki kısma bölünmesi hastalıkların teşhis edilmesi ve tedavi seçimleri ile ilgili çok büyük önem taşımaktadır. Yang teriminden, organın nörojen  faktörünün, onun fonksiyonel aktifliğinin ve yaşam enerjisinin düzenlemesine iştirak etmesi, Yin teriminden ise organın hormonsal faktörünün düzenlemesine iştirak etme seviyesi anlaşılır.

  Yang ve Yin’ in karşılıklı şartlılığı

 Bu ifade, onların bir birlik teşkil eden organizmanın içinde, birbirine destek olmak suretiyle var oldukları anlamını taşır. Örneğin, organizmanın yapısı Yin’e, onun fonksiyonları ise Yang’a aittirler. Yapı, fonksiyonların maddi temelidir; fonksiyon ise mevcut olan yapının ve onun gelişimi için var olan hareketli gücün aksetmesidir. Organizmanın fonksiyonel faaliyetleri gıda maddeleri kaybını gerektirir, ki bu Yang’ın güçlendirme ve Yin’in zayıflama süreçlerine uygundur. Gıda maddelerinin yığılması ise belirli bir fonksiyonel aktiflik gerektirir ve bu durum Yang’ın zayıflamasına ve Yin’in güçlenmesine doğru götürür. Normal şartlarda bu çelişkilerin arasında nispeten denge (uyum) mevcuttur, ancak patolojik durum mevcut olduğu zaman uyum bozulur ki bu durum hastalanmaya sebep olur. Kadîm doğu tıbbı uygulamalarında bu durum, hastalık insanın organizmasındaki Yang ve Yin arasındaki dengenin bozulması neticesi meydana geldiği için, bu nedenle uygulanacak olan tedavinin başlıca amacı Yang ve Yin arasında nispeten dinamik bir dengenin geri getirilmesi anlamını taşır.

 Yang ve Yin zıtlığı nispetendir ve bu nispet sadece Yin’e veya Yang’a ait olan insan organizmasındaki dokuların ve organların arasındaki karşılıklı yerleşim durumuna ve fonksiyonlara bağlı olarak kıyaslama yolu ile belirlenebilir.

Yang ve Yin’ in sınırsız bölünebilirliği

Yang ve Yin’in sınırsız bölünebilirliği, dış ortamın içinde gerçekleşen her bir olayın Yang ve Yin olan iki başlangıca bölünmesi olarak ifade edilir. Genel olarak (Tsi) yaşam enerjisinin az veya çok miktarda iştirak etme miktarına bağlı olarak  Yang’ın üç seviyesi ve Yin’in üç seviyesi vardır:

  • Büyük Yang  / Tai Yang/;
  • Küçük Yang – Şhao Yang/;
  • Orta Yang / Yang Min/;
  • Büyük Yin  / Tai Yin /;
  • Küçük Yin – Şhao Yin /;
  • Azalan Yin / Jue Yin /;

Bu prensip kanalların sınıflandırılması ve humma hastalığının teşhisi için kullanılır.

Yang ve Yin uyumu, dalgasal bir çizgi ile yarısı aydınlık ve yarısı karanlık olarak ikiye bölünmüş olan bir daire ile belirtilir. Etrafındaki çember ise Dünya Kaosunun girdabındaki her şeyin karıştığını sembolize eder. Dalgalı çizgi, Yang ve Yin’in karşılıklı doğuşunu ve karşılıklı basıncını ifade eder. Koyu alanın içindeki beyaz nokta ve açık alandaki siyah nokta, Yang içinde Yin mevcut olduğunu ve Yin içinde Yang mevcut olduğunu gösterir. Bundan başka bu amblem (logo) fezanın içine ve zamanın içine yöneliktir.

Yang kış mevsiminde kuzey-doğuda doğar ve yaz mevsiminde çiçeklenmeye ulaşır;

Yin yaz mevsiminin sonunda kuzey-batıda doğar ve kış mevsiminde, kuzeyde en yüksek noktasına ulaşır.

Netice olarak Yang ve Yin karşılıklı olarak sınırlıdırlar ve birbirlerini kontrol ederler ve belirli şartlarda zıtlıklar kendi içlerinde gelişerek aksi yönde değişebilirler ve bu durum zorunlu olarak objektif gerçeğe uygun olmak zorundadır. Örneğin, organizmasının içinde Yin ve Yang arasındaki  dengenin bozulması insanın hastalanmasına ve hatta ölmesine yol açabilir.

Yang ve Yin arasındaki nispet Tablosu

Nesneler ve olaylar

Yang

Yin

Evren (Kâinat)

Güneş

Ay

Yıl zamanı /mevsimi/

Yaz

Kış

Gün (Gün ve gece)

Gündüz /saat 6–18/

Gece /saat 18–6/

Gün

Sabah

Yarım gün

Gece

İkinci yarısı

Birinci yarısı

Meteoroloji faktörleri

Aşırı sıcak, rüzgâr

Soğuk, rutubet

Organizma bir bütün olarak

Fonksiyonel aktiflik

Sükûnet (rahatlık, sakinlik)

Anatomi yapıları

 

Cilt, cilt altındaki dokular, kaslar, kemikler

İç organlar

Vücudun dış yüzeyi

 

Kolların ve bacakların, sırtın, vücudun üst kısmının (bel bölümünden yukarı kısmının) dış yüzeyi

Kolların ve bacakların, karnın, gövdenin (belgen aşağı olan) alt kısmının iç yüzeyi

İç organlar

Fu organları

Çjan organları

Ayrı organlar

Yang –organları oluşturan

Yin –organları oluşturan

Organizmanın fonksiyonel aktifliği

Yüksek

Düşük

Vücut ısısı /harareti/

Yüksek

Düşük

Madde değişimi

Yüksek

Düşük

Kan  basıncı /tansiyon/

Yüksek

Düşük

Vejetatif sinir sisteminin durumu

Sempatikotoniya

Vagotoniya

Cildin rengi

Hiper yoğun

Solgun

İdrarın rengi

Sarı

Açık

Büyük ihtiyaca gitme durumu

Spastik kabızlık

Sürgün

Tükürük miktarı

Düşük

Yüksek

Çevre ortamının ısı durumuna karşı ilgi

Sıcaklığa karşı tahammül edememe, soğuğu tercih etme

Soğuğa karşı tahammül edememe, sıcağı tercih etme

Gıda ürünleri

Et, ceviz

Karpuz

Gıda ürünlerinin ve şifalı otların tadı

Keskin, tatlı

Ekşi, acımsı

Gıda ürünlerinin ve şifalı otların diğer özellikleri

Sıcak, kuru

Soğuk, sıvı

 

Geleneksel Çin tıbbında patolojik teşhis ve tedavi yöntemi seçimi esnasında Yang ve Yin teorisini kullanmak zorunludur. Çin geleneksel tıbbında Yang ve Yin teorisi muhakkak kullanılmaktadır. Modern tıbbın bakış açından ise, Yang Yin teorisi, organizmanın koruyucu güçlerinin teşvik edilmesi için bir hemostaz olarak kabul edilebilir.

                                       Doğu Tıp Uzmanı Vladimir Uzun   

 
Banner